Inhoudsopgave
Algemeen
De Bulgaarse Oostelijke Rhodopen (waarvan de naam ook wel als Rodopen of Rodopi worden geschreven) liggen op de grens met Griekenland. Dit gebied heeft misschien wel de hoogste biodiversiteit van Europa (zie ook het kopje ‘hoge biodiversiteit’ hieronder). Kenmerkend voor dit gebied zijn de eindeloze landschappen waar uitgestrekte bossen en velden vol bloemen elkaar afwisselen, met verspreid liggende authentieke dorpjes. Naast het traditionele extensieve landgebruik is de afgelopen jaren gewerkt aan ‘rewilding’, met onder andere de introductie van grote grazers zoals Konik-paarden en wisenten.
Gebiedsbeschrijving
De Oostelijke Rhodopen liggen in Zuidoost-Europa. Hier grenzen verschillende biogeografische regio’s aan elkaar, zoals de Continentale/Centraal Europese-regio, de (oost) Mediterrane-regio, de Pontische steppe-regio en de Zwarte Zee-regio. Het klimaat van de Oostelijke Rhodopen is Continentaal-Mediterraan. Met lange hete (droge) zomers en ’s winters kans op sneeuw en vorst. In het voor- en najaar regent het er en verandert het dorre gele landschap in frisgroen. Geologisch zijn de Oostelijke Rhodopen zeer divers met vulkanisch-, metamorf- (rijk aan mineralen) en kalkgesteente. Gemiddeld ligt het gebied op 240 meter boven zeeniveau. De meeste heuveltoppen bereiken een hoogte van 600 tot 800 meter. De berg Gyumyurdjinski Snezhnik is met 1463 meter de hoogste top van de regio. Het gebied kent honderden bronnetjes die via beekjes en zijriviertjes, veelal in de Arda rivier uitmonden. Uiteindelijk komen alle riviertjes uit in de Maritsa rivier. Als die rivier Bulgarije verlaat, gaat hij verder als Evros. Dan vormt hij de grens tussen Griekenland en Turkije en mond hij uiteindelijk uit in de Middellandse zee.
Het gebied is ongeveer zo groot als de Nederlandse provincie Noord-Brabant, maar de bevolkingsdichtheid in de Oostelijke Rhodopen is ruim 10 keer lager dan in Nederland. In de omgeving van steden en dorpen is het landgebruik intensiever en zijn er akkertjes. Verder weg van steden is het landgebruik extensiever en zijn er diverse verlaten dorpen die overwoekerd worden door een weelderige plantengroei. De bevolking van de Rodopen heeft een rijke traditie met zang, dans en klederdracht. De bewoners leven veelal in harmonie met de natuur en zijn zeer gastvrij. Je kan er heerlijk eten omdat de gerechten worden gemaakt van verse, pure en authentieke ingrediënten.
Hoge biodiversiteit
De Oostelijke Rhodopen hebben misschien wel de hoogste biodiversiteit van Europa. Dit is het gevolg van verschillende factoren zoals de geografische ligging, de grote landschappelijke variatie in combinatie met de vele overgangen daartussen (zoals bodem, water, habitat, kalkgehalte, positionering van de hellingen, enzovoort). Daarnaast spelen het grote aaneengesloten gebied met een veelal extensief landgebruik, het kraakheldere water en de hier nog schone lucht ook een belangrijke rol. Al deze aspecten samen hebben tot gevolg dat naast lange lijsten met soorten, onder de juiste omstandigheden soorten massaal kunnen voorkomen.
De begroeiing is hier zeer gevarieerd en bestaat uit een mozaïek van de habitattypen bos, struikgewas, grasland en zand/rots. Tussen deze habitattypen bestaan vele geleidelijke overgangen. Bovendien verschuiven deze habitattypen voortdurend als gevolg van kieming/geboorte, groei/leven en verval/dood. Met het gevolg dat het klassieke concept van percelen met een bepaald vegetatietype hier veelal vervaagd is. In totaal zijn er in de Oostelijke Rhodopen 1962 verschillende plantensoorten gevonden. Daarvan zijn 6 soorten endemisch voor de Rhodopen (Dit betekent dat de soort uitsluitend hier voorkomt). Daarnaast zijn er 23 soorten endemisch voor Bulgarije en zijn 92 soorten endemisch voor de Balkan. Het gaat te ver om hier alle 1962 soorten te bespreken, maar speciale vermelding verdienen de 40 soorten Orchideeën, die hier op vele plekken te zien zijn!
In de Oostelijke Rhodopen zijn 278 vogelsoorten gezien. Een aantal zijn kenmerkend voor Zuidoost-Europa zoals de Aziatische Steenpatrijs, Arendbuizerd, Balkansperwer, Izabeltapuit, Oostelijke Vale Spotvogel, Grieksespotvogel, Rouwmees en de Zwartkopgors. Van de 38 Europese roofvogels komen er hier 36 voor, waarbij alleen de Giervalk en Grijze wouw ontbreken. In dit gebied leven drie soorten gieren. Dat zijn de Vale, Aas- en Monniksgier. Van de Aasgier broedt 80% van de Bulgaarse populatie hier. Illustratief voor het samenkomen van de verschillende biogeografische regio’s is het voorkomen van vier soorten klauwieren/klapeksters namelijk de Grauwe Klauwier (uit Continentaal-Europa), de Roodkopklauwier (uit de Mediterrane-regio), de Maskerklauwier (uit de Oostmediterrane- regio), de Kleine Klapekster (uit de Pontische steppe-regio) en de overwinterende Klapekster (uit Noord-Europa). Hoewel het grootste deel van de Oostelijke Rhodopen uit heuvels bestaat, zijn er ook moerasgebieden. In deze gebieden leven vele soorten moeras- en watervogels, zoals Woudaap, Ralreiger, Dwergaalscholver, Kroeskop- en de Roze Pelikaan.
De vlinderlijst bevat 171 verschillende soorten. Een aantal daarvan zijn karakteristiek voor de Balkan, zoals de grote schaduwzandoog, de Griekse vuurvlinder, het klein christusdoorn blauwtje, de oostelijke pijpbloemvlinder en de oostelijke weerschijnvlinder. De blauwtjes spannen de kroon met 36 verschillende soorten gevolgd door dikkopjes, witjes en parelmoervlinders met allen bijna 20 verschillende soorten per groep. Enkele vermeldenswaardige soorten uit deze families zijn het wikkeblauwtje, geelbandspikkeldikkopje, schildzaadwitje en de kardinaalsmantel. Naast al het voorkomen van bijzondere soorten is het vermeldenswaardig dat onder de juiste omstandigheden het hier kan wemelen van de vlinders!
In de Oostelijke Rhodopen zijn bijna 60 soorten libellen gezien. De meest bijzondere is de voor Zuidoost-Bulgarije endemische Bulgaarse Glanslibel (Corduliochlora borisi). Deze soort is in 1999 hier ontdekt en in 2001 beschreven door Milen Marinov. Van de oriëntjuffer, de oostelijke houtpantserjuffer en de Balkanbronlibel is de verspreiding beperkt tot Zuidoost-Europa. De oriëntjuffer behoort tot de familie van de oriëntjuffers en is de enige van deze familie die in Europa voorkomt. De Balkanbronlibel lijkt sterk op de bij ons voorkomende gewone bronlibel en wordt verder oostelijk vervangen door de Turkse bronlibel. De in de Rhodopen voorkomende bosbeekjuffer wordt hier tot een andere oostelijke ondersoort festiva gerekend. Deze ondersoort is in het veld eigenlijk niet van de nominaat vorm te onderscheiden. Of het moet zijn door het ontbreken van exemplaren met een lichtere/meer doorschijnende vleugeltop en dat het donker van de vleugels bij de basis iets verder doorloopt, maar deze kenmerken zijn moeilijk met zekerheid aan de hand van foto’s vast te stellen.
De Oostelijke Rhodopen hebben de hoogste diversiteit aan reptielen van heel Europa (30 soorten) en amfibieën (15 soorten). Opmerkelijk is het voorkomen van de enige in Europa voorkomende wurgslang (de zandboa), de Kaspische toornslang (die wel 2 meter lang kan worden), de sterk bedreigde Balkanbeekschildpad en de hier algemeen voorkomende vuursalamander. De reptielen zijn onderverdeeld in 14 soorten slangen, 12 soorten hagedissen en vier soorten schildpadden. De amfibieën zijn verdeeld over 12 soorten kikkers/padden en 3 soorten salamanders.
De Oostelijke Rhodopen maken deel uit van het leefgebied van de zeldzaamste knaagdiersoort van Europa, de Ognevs slaapmuis (Myomimus roachi). De gevlekte bunzing (Vormela peregusna) is een andere bijzonder zoogdiersoort die hier voorkomt. Van de grote roofdieren zijn hier wolf, goudjackhals, vos, wilde kat, otter en das te zien. Daarnaast verschijnt er af en toe een bruine beer in dit gebied, maar de lynx ontbreekt. In het totaal zijn hier 21 soorten vleermuizen vastgesteld, met gigantische zomerverblijfplaatsen bestaande uit wel 15.000 tot 18.500 individuen. Recente tellingen hebben ’s-werelds grootste kraamkolonie van kleine hoefijzerneusvleermuizen (Rhinolophus hipposideros) en ingekorven vleermuis (Myotis emarginatus) opgeleverd. Daarnaast leven hier van nature een aantal grote hoefdieren, zoals het ree, wild zwijn en edelhert. Damherten zijn, sinds hun herintroductie eind jaren ’70, aanwezig in het Studen Kladents jachtreservaat. De laatste decennia verspreiden ze zich steeds verder buiten dat gebied. Recentelijk zijn in het kader van het Rewilding Konik-paarden (2011) en wisenten (2013) losgelaten. Af en toe wordt er een gems gespot. De dieren die in dit deel van Europa leven behoren tot een ondersoorten en worden ook wel Balkangems genoemd.
Klik HIER voor de brochure van de vlinderreis
Klik HIER voor de brochure van de inspiratiereis voor natuurbeheerders
Klik HIER voor de brochure van de vogelreis
Lees HIER meer over de ervaringen van klanten
Kijk HIER voor het boekje dat ik geschreven heb over deze streek
Lees HIER meer over de Vogels van de Oostelijke Rodopen
Lees HIER meer over de sponsoring van de KNNV van onderzoek aan Aasgieren in de Rodopen
Voor meer foto’s van de Oostelijke Rhodopen/Rodopen ga naar mijn portfolio-pagina op mij website van wildernisfoto.nl
